Cineuropa, semana 2: A ciencia ficción toma o festival

High Life, Nuestro Tiempo, Trote ou Os corpos dos astronautas, principais atraccións dunha semana na que Sunset, de Lázsló Nemes non estivo a altura das espectativas
Premio Cineuropa a Ángela Molina, quen definiu o bo cine como aquel que defende e fomenta a liberdade

Nov 21, 2018

por Mauro Borrazás, Sara García, Brais Nogueira, Miguel Seijo, Laura Sixto e Mario Vilariño
fotografía 1 por Pedro Silva
fotografía 2 por David Vázquez
fotograma 1: Os corpos dos astronautas
fotograma 2: Nuestro tiempo

Cineuropa, semana 2: A ciencia ficción toma o festival

High Life, Nuestro Tiempo, Trote ou Os corpos dos astronautas, principais atraccións dunha semana na que Sunset, de Lázsló Nemes non estivo a altura das espectativas
Premio Cineuropa a Ángela Molina, quen definiu o bo cine como aquel que defende e fomenta a liberdade

As diferenzas de público dunha película a outra poden ser abismais. Obviamente, non todas producen a mesma resposta do público. Sexa por ter un coñecemento especial dos traballadores do filme, normalmente sendo a figura familiar o director, ou polo atractiva que resulta a sinopse do filme. Así, esta semana foi sinxelo atopar case cheos en filmes como a nova de Lars von Trier, aínda sendo a súa segunda proxección, High Life, a nova e dolorosa película de Claire Denis, ou na pre-estrea de Trote, a ópera prima de Xacio Baños.

Non acolleu tanta xente a entrega do Premio Cineuropa a Ángela Molina como a anterior que vimos, con Isaki Lacuesta, mais a velada estivo á altura para o aínda destacable público alí reunido. Molina, emocionada tras ver o vídeo homenaxe cheo de recordos, falou do que significaba o cine para ela, e o definiu como a “unidade de todos nós”. Emocionada ante o recibimento, despediuse cun “Polo cine. Polo bo cine. Polo que defende a liberdade e a fomentará”.

O director, José Luis Sosa, recordaba ao presentala o seu paso por cine, facendo referencias a moitos dos filmes nos que traballaba. Destacou que se fala moito da gran película da Guerra Civil Española, a cal semella que para moitos aínda non se fixo, e aproveitaba tras isto para recomendar El Corazón del Bosque.

Tras a entrega de premios proxectouse o último filme como director de Luis Buñuel, Ese escuro obxecto de desexo, onde Ángela Molina interpretaba a unha das dúas caras da protagonista, sendo a outra a debutante Carole Bouquet. Trátase dun filme que, cunha fotografía simple pero moi elegante, entraña unha historia complicada que bebe con humor das desgracias que narra.

Perderámonos as primeiras sesións, mais tras o seu éxito entre o público foi inevitable non acudir a Arctic con especial interese. Con todo, igual que o protagonista da película, quedámonos fríos. Joe Penna e Mads Mikkelsen compren as funcións esperables de ambos, mais non chega a aparecer nada que chame a atención fora dunha trama de supervivencia como as que xa vimos en demasía no cine máis mainstream. Rodada en Islandia, foi dotada dunha beleza digna de ver, mais quédase no puramente estético como principal atracción verdadeira.

No ámbito documental, abriron a semana por unha banda Almudena Carracedo e Robert Bahar con El Silencio de Otros, e pola outra Lucía Palacios e Dietmar Post con La causa contra Franco: ¿El Núremberg español?, chegáronnos dúas ofertas nas que, de maneira documental, buscaban lanzar luz sobre a querela presentada ante o tribunal penal na Arxentina por crimes de xenocidio e crimes contra a humanidade cometidos no Estado español pola ditadura franquista entre o 17 de xullo de 1936 e o 15 de xuño de 1977. O caso foi aberto pola xuiza María Servini, refuxiándose no principio de xurisdición universal. A querela comezou con dous asinantes, e na actualidade son mais de trescentos.

Ambos filmes recollen testemuñas de vítimas directas ou indirectas de ditos crimes, forman unha cronoloxía e buscan responsables dentro das propias películas. Tal vez, El Silencio de Otros ven dotada dunha mellor capacidade de realización, pois conta con Pedro Almodóvar entre os produtores, mais ambas son dúas boas experiencias para informarse do que está a acontecer. En especial, El Silencio de Otros consegue un resultado máis emotivo que puramente informativo.

Outra das citas ineludibles viña da man de María Augusta Ramos. Coa recente chegada do ultra-dereitista Jair Bolsonaro á presidencia do Brasil, o documental O Processo resulta un visionado aínda máis obrigatorio do que xa sería antes. Documentado a manipulación e a imparcialidade constante no proceso de destitución contra Dilma Rouseff, esta película busca poñer luz sobre como se levou a cabo a investigación que abriría o camiño á dereita máis liberal e conservadora, posicionándose en todo momento mais limitándose a amosar os feitos.

Tralo paso polo Cineuropa do ano pasado do filme Amante por un día de Phillipe Garrel, desta volta foi o traballo máis recente do seu fillo, Louis Garrel, o que se deixou ver no festival compostelán. Escrita, dirixida e protagonizada por el mesmo, Un home fiel non fuxe de moitos dos tópicos do cine francés, sen embargo enfócaos sen tomarse moi en serio a si mesmo, resultando nunha película que, sen lograr namorar, resulta simpática e amena.

The Wild Pear Tree, de Nuri Bilge Ceylan, ofrécenos un drama familiar sobre o que sucede cando un mozo volve ao seu pobo natal ao rematar a universidade. En máis de tres horas trátanse encontros e desecontros, conversas, miradas e silencios onde vemos as diferenzas entre as expectativas e a realidade, entre o que dicimos que somos e o que facemos. Un filme con extensos diálogos que conectan multitude de temáticas vistos a través de largas tomas e plano fixos. Ademais, cun tratamento do tempo onde a inmersión dos personaxes no entorno ou os sons dos exteriores rurais fan unha división apenas distinguible entre o mundo interior do personaxe principal e o exterior.

Esta semana, ademais, concretouse por fin unha desas proxeccións altamente esperadas: A Real Filharmónica de Galicia tocou, dirixida por Paul Daniel, a orquestración do filme O Cabinete do Doutor Caligari, a gran obra do expresionismo alemán dirixida por Robert Wiene. Fascinante como en calquera outro visionado, as capacidades da música en directo fixeron que a velada fose, para aquel cheo Auditorio de Galicia, simplemente preciosa.

Ambientada en Leningrado no ano 1981, Leto narra a historia de Víktor Tsoi e do nacemento da súa banda Kinó, moi popular durante os anos 80 na Unión Soviética, coincidindo co crecente aperturismo cara Occidente. O filme resulta interesante, pero erra ao case amosar máis admiración por músicos estranxeiros coma os Sex Pistols, Iggy Pop ou David Bowie antes que cara o propio Tsoi. Ademais, a pesar de empregar a estética do branco e negro e integrar números musicais completamente espontáneos e inesperados, a película non logra ser tan formalmente atrevida como pretende.

E daquela Rusia dos 80 viaxamos á Bielorrusia de mediados dos 90, onde unha DJ espera escapar de Minsk a Chicago procurando unha vida diferente e “mellor”. Crystal Swan, a primeira película da directora Darya Zhuk, é específica do país de orixe pero atopa a súa conexión universal co público, contando a historia dun soño americano dende unha perspectiva nova e suxerinte. As fantasías glamorosas que Velya ten dos estadounidenses nunca se enfrontan directamente; a película nunca sae de Bielorrusia. O que fai, a sabendas ou non, é facer alusión a algúns dos problemas en Estados Unidos. Aínda que a discusión é sobre Bielorrusia, a liña “a atención médica non é gratuíta” aplícase tanto aos Estados Unidos como á patria post-comunista da protagonista.

A fotografía de Carolina Costa, cun formato cadrado (4:3) que reflexa as limitacións que percibe a personaxe, é moi competente e a ambientación está moi lograda. Se algo destaca por encima de todo é a actuación de Alina Nasibullina, unha actriz con moita presenza que domina a pantalla en todo momento. Non obstante, Crystal Swan nunca está tan perfectamente elaborada como o material do título; hai cortes nunha fábrica de vidro que se senten un pouco fóra de lugar, e a película fai algúns saltos tonais que non sempre aterrezan, pasando no seu acto final dunha película de peces fóra de auga a algo completamente máis sinistro.

High Life, a última película da francesa Claire Denis é un dos filmes máis interesantes que pasaron polo de agora por esta edición do Cineuropa. Ambientado no interior dunha nave espacial navegando cara o buraco negro máis próximo ao planeta Terra, esta filme transcende as fronteiras do xénero da ciencia ficción, pasando a explorar ideas existencialistas moi similares ás que se atopaban no seu anterior traballo Un Sol interior, proxectado na pasada edición do festival.

Igual de enxeñosa pero de maior ambición, sorprendente ao tratarse do proxecto final de carreira da súa directora, atopamos Os corpos dos astronautas. Como vimos na notable High Life, a ciencia ficción sempre é unha boa escusa para explorar as disfuncionalidades da condición humana, neste caso, as distintas etapas da vida e o xeito de enfrontarse a elas por parte de cada un dos membros dunha familia desestruturada. A ópera prima de Alisa Berger é un percorrido pola relación do individuo co seu corpo, así como os desexos da mente, coa inmensidade do espazo e a pequenez do ser humano, no que a cineasta fai un  interesante uso dos recursos que emprega. Imaxes de formas e cores difíciles de definir, secuencias de carácter experimental ou material de arquivo da propia NASA, que, xunto a unha locuaz montaxe paralela e unha edición de son climática e sedutora, crean unha das obras máis íntimas e orixinais do que vai de festival.

Unha das maiores decepcións chegou das mans de Laszlo Nemes, que presentaba Sunset, o seu seguinte traballo tras a aclamada El Hijo de Saul. Nesta ocasión, deixa o nazismo e trasládanos ao Budapest do imperio Austro-Húngaro previo á Primeira Guerra Mundial. O resultado é unha película tremendamente irregular e que sen ser un filme lamentable, non cumpre as expectativas.

Utiliza os mesmos recursos estéticos do seu anterior traballo mais esta vez sen unha xustificación clara do seu cometido. A narrativa da obra pérdese entre o caos, que remata sendo confusa ata para o espectador máis atento. Tenta crear unha atmosfera ao redor dos contexto, bastante máis importante que a historia da protagonista, que non remata de funcionar tampouco. As dúas horas e media que dura tampouco están xustificadas a nivel argumental.

Tamén resulta disforme, pero non por iso menos atraente, Nuestro tiempo, onde Carlos Reygadas reflexiona sobre a contraditoria natureza do amor nesta época de relacións abertas e confianzas traizoadas. Filmada nun memorable formato panorámico e protagonizada por el mesmo e a súa muller, Natalia López, editora de filmes como Jauja de Lisandro Alonso, Heli de Amat Escalante e Post Tenebras Lux e Luz silenciosa do propio Reygadas, o director mexicano confronta o dilema da parella coa forza da natureza e en especial dos touros que se crían na finca.

A tensión entre os polos masculino e feminino da película non só se cargan nos protagonistas senón tamén nas relacións humano-animal e campo-cidade. Se ben algunhas secuencias non conseguen ser o pretendidamente profundas e incluso algunha raia no superficial, en termos xerais Nuestro tiempo alcanza momentos de gran cine, onde se mesturan imaxes dunha fascinante incomodidade con outras cheas dunha innegable e poética beleza.

The Miseduction of Cameron Post é un novo drama adolescente no que, con certa banalización e condescendencia, vólvese a tratar unha temática complicada, con moitas capas e indo cara a simplificación. Todo adornado cunhas cores vistosas, que enchen o ollo do espectador. Non sorprende, nin descubre, nin procura chegar a ningures, como xa no seu día non buscaron filmes como The Perks of Being a Wallflower (2012) ou Me, Earl and the Dying Girl (2015).

Ognjen Glavonic dirixe e guioniza o seu terceiro filme, Teret. Trátase dun filme dunha simpleza tan chamada á monotonía nerviosa coma o seu guión pide. Vlada introdúcenos no seu camión polas estradas de Serbia durante o bombardeo da OTAN, onde a ilusión, o terror e a rabia acumúlanse en cada quilómetro percorrido. É sutil, e pode chegar incluso a resultar pesada, mais tamén faise ineludible.

Sorprendeu para ben Trote, a ópera prima de Xacio Baños, onde o director tentou de desprovir de calquera sentimento aos seus actores, enchendo o filme de escenas asentimentais mais non por iso perfectamente dixeribles. Trátase dun filme cheo de tensión, que pode facerse pesada mais que culmina nun final perfecto para o que se está a contar. Con todo, ás veces esa monotonía procurada elimina moito do que fai especial ao rural galego, e se ben se definiu ao filme como unha película sobre o rural do noso país, existen cousas na súa definición que nos deixan coa mosca detrás da orella.

Tal vez, nesta segunda semana, non tivemos namoramentos da altura dos da primeira semana. Con todo, onde antes Koreeda e Garrone nos deixaron unha boa imaxe, esta vez aparece Claire Denis para continuar a nosa relación de amor co festival. Para esta última semana, merece a pena tener en conta filmes como In Fabric, de Peter Strickland, a historia que nos propón Bi Gan en Longa viaxe do día cara á noite ou, como non, Loro, a esperadísima nova película de Paolo Sorrentino. Tampouco nos esqueceremos, con todo, de que queda un Premio Cineuropa por dar, e se trata dun premio moi noso: Morris, benvido á familia.