por | Nov 14, 2018

‘Saturno tamén é deus’: Uxía Casal apúntanos cunha escopeta á faciana

Despois dunha longa charla cunha destas amigas ás que levas moito tempo sen ver e á que lle tes moito que contar, ela vaise e ti quedas só nunha esquina dese mesmo local. O No Surprises de Radiohead desfai o silencio e a quietude case imperturbable do ambiente, aínda é cedo. Na mesa, un aromático té Darjeeling e un libro de tapas negras que comezas a ollar.

As palabras non serven máis que para confundilo todo. Con estas verbas, Elisa, personaxe do relato O silencio, traizoa o inconsciente da súa creadora, a escritora Uxía Casal, para desvelarnos o que ocultan os seus relatos en Saturno tamén é Deus (Urco Editora, 2017), que 20 anos despois da súa primeira edición volta ás librerías, revisado pola propia autora e cun agasallo extra: O pequeno Mario. Habitual na literatura infantil e xuvenil con obras como As ás de Xenoveva ( 1996, Galaxia) ou Sede en Ourense (2005, Galaxia), a compostelá volve firmar un libro tras nove anos da súa última publicación, neste caso colectiva: From the beggining of the sea (De onde comeza o mar) (2008, Foreign Demand) con outros como Miguel-Anxo Murado, Suso de Toro ou Luisa Castro.

Saturno tamén é Deus é un libro de ficción, de historias de medo (O patio de Carmiña ou O trebón), de pesadelos que rememoras sobresaltado nada máis espertar (O soño de Don Froilán), pero é máis ca iso. É unha exploración interna a través das palabras, unha búsqueda de explicacións para eses sentimentos incomprensibles que a todos nos asolagaron algunha vez na vida. A angustia dun home ao borde do suicidio (Accidente); a culpabilidade que sinte un grupo de amigos ao saber que ese pequeno xesto sen mala fe que fixeron de cativos trocou anos despois os soños e esperanzas dun deles (Xogo de nenos); a rabia de quen grita con todas as súas forzas e non é escoitado (Porque non queren escoitarme?).

Xa se fai tarde e un numeroso grupo de xente entra no local, parece un ansiado reencontro. Esvaran pola barra as primeiras copas e decides seguir coa lectura refuxiado na tranquilidade do teu piso, a cinco minutos de alí.

A crueza coa que percibimos a morte e a violencia, que tamén invaden a obra sen vendas nin efectos especiais, recórdanos por momentos a outros autores como o poeta expresionista alemán Gottfried Benn e resulta inevitable en certos relatos traer á mente a Franz Kafka ou a mesma Margaret Atwood, á que o propio libro rende tributo.

Uxía Casal cóntanos estas catorce historias na intimidade e fainos pensar en nós: interroga ao lector. Apúntanos cunha escopeta á faciana, tanto metaforicamente como de maneira literal, nas mans dun personaxe rebelde que precisa escapar da Monotonía (orixinal relato metaliterario). Fainos rebobinar cara o pasado, ese lugar no que “refuxiarse dos cambios do presente e do medo”, onde “esquecer para non sufrir”.

Ti tamén te refuxias, estás só e o silencio vólvese inquietante. Cando este se rompa, porque sabes que nalgún momento o fará, o sobresalto semella inevitable. Continúas lendo.

Os monólogos internos e a introspección salpican por completo o libro, producindo un efecto de inmersión que salientan máis se cabe esa sensación de que somos nós os que estamos a reflexionar e non as personaxes, o que tamén provoca ás veces desacougo. De novo, as palabras confúndennos. O fío do misterio sostense ata o final na maioría de relatos (cun par de excepcións), mantendo a tensión en todo momento, ata chegar a esa catarse que produce no lector descubrir o que ata aquel instante estaba oculto.

Escoitas sons que te perturban, nos que nunca repararas ata aquel instante: nas gotas da chuvia que caen pouco a pouco ao lado da túa ventá, xa rematada a treboada. Quedan poucas páxinas.

E no medio de todo isto, a Uxía Casal tamén lle da tempo de reivindicar a Rosalía, fóra do rol de “estatua” que moitos lle puxeron; de poñernos na pel dunha muller acurralada e asoballada polo maltrato da súa parella (E soaron 4 badaladas); ou dos debates internos de quen non ten claro se chamarse El ou chamarse Ela (O home gris).

Xa non podes facer como se nada máis tempo, hai algo raro pero non sabes que é. Continúa ese silencio que non se desfai, coméndote a cabeza. Tes medo e pechas o libro.

É por todo isto polo que Saturno tamén é Deus volta 20 anos despois, en forma de espello. Un espello que esta noite quizais non devolva reflexo. Antes de durmir, lembrade mirar debaixo da cama.

Saturno tamén é deus

 

Autor: Uxía Casal
País: Galicia
Ano: 2018
Editorial: Urco (Alcaián)

 

Saturno tamén é deus

Autor: Uxía Casal
País: Galicia
Ano: 2018
Editorial: Urco (Alcaián)