Cineuropa 32, primeira semana: Un comezo de escándalo

Duelo entre Matteo Garrone e Hirokazu Kore-eda para encher os nosos corazóns
Las Hijas del Fuego e The house that Jack built, principais decepcións no que vai de festival
Premio Cineuropa a un emocionado Isaki Lacuesta, presentando o seu novo filme Entre dúas augas

Nov 14, 2018

por Mauro Borrazás, Cristina Calvete, Sara García, Brais Nogueira, Laura Sixto e Mario Vilariño
fotografía por David Vázquez
fotograma 1: Marlina, asasina en catro actos
fotograma 2: Mi obra maestra

Cineuropa 32, primeira semana: Un comezo de escándalo

Duelo entre Matteo Garrone e Hirokazu Kore-eda para encher os nosos corazóns
Las Hijas del Fuego e The house that Jack built, principais decepcións no que vai de festival
Premio Cineuropa a un emocionado Isaki Lacuesta, presentando o seu novo filme Entre dúas augas
Cada novembro o aire cambia en Santiago de Compostela. Por un mes déixase de respirar osíxeno, e inhálase cinema. As choivas deixan de ser un problema, pois non importa mollarse unha vez te sentas no Salón Teatro a ver unha das moitas ofertas que trae consigo o Cineuropa, este ano co subtítulo “Escándalo” e traendo de maneira extra-oficial unha gran cantidade de filmes que ver gratuítas que, nalgún momento da súa historia, foron censuradas ou prohibidas polo seu contido ou a súa ideoloxía.

José Luis Losa anunciou, como motivación extra para facer o Cineuropa, unha idea que levaba xa enunciando en máis dunha edición. Coa chegada de Netflix e o resto de empresas de streaming baixo demanda, as producións cinematográficas teñen que superar certos requisitos para conseguir o seu sitio dentro delas. Así, moitas das producións audiovisuais existentes a día de hoxe, por non ver os contidos destas como suficientemente interesantes ou beneficiosos economicamente, nunca chegarán a estar nestes espazos. O Cineuropa, pois, cumpre unha función de difusión máis que necesaria.

Houbo pequenas novidades este ano respecto aos anteriores, como a habilitación da compra e venta online de bonos, os cales por 30 euros permiten ir a 10 proxeccións. Con todo, existiron fallos que moitos usuarios correron a comentar polas redes sociais, e a compra dun bono físico non permite trocar este por internet, e viceversa. Así, de igual maneira, este ano o festival veu unha vez máis das longas colas na porta do Teatro Principal, xa unha das moitas tradicións que semella que nunca se irán.

O filme elixido para abrir a edición deste ano foi La noche de 12 años, de Álvaro Brechner. Durante os últimos anos temos visto películas moito peores para abrir o festival, así que, coa axuda dunhas expectativas estándar, Cineuropa 32 abriu cunha película máis que decente, algo maquillada e demasiado romántica ante uns feitos tan duros coma os que describía, mais ao mesmo tempo necesaria e emocionante.

Tamén, dentro dos actos oficiais do festival, asistimos á entrega do primeiro dos tres Premios Cineuropa 2018, onde puidemos ver a un galardoado Isaki Lacuesta moi emocionado mais con máis ganas de que desfrutásemos a película de ter que falar en público. E é que, ademais de recibir o premio, presentou a súa nova película, Entre dúas augas.

En Entre dúas augas asistimos ao segundo episodio de La leyenda del tiempo, película rodada tamén por Lacuesta en 2006, aínda que ambos filmes poden desfrutarse sen necesidade de ver o anterior. Aínda que o documental dramatizado que nos propuña o director catalán chamábanos a atención, atopámonos cun filme que podía chegar a ser algo pesado, cunha metraxe demasiado longa e unhas actuacións claramente non profesionais que non permitían conectar de todo coa historia.

En paralelo ao premio de Isaki Lacuesta, no Salón Teatro proxectábase Zgodovina Ljubezni (Historia de amor), segundo longo da directora eslovena Sonja Prosenc. O seu maior acerto é tratar de narrar a súa historia case de maneira exclusiva mediante a linguaxe audiovisual en lugar de co diálogo. Os personaxes apenas intercambian palabras e cando o fan acostuman a ser bastante irrelevantes para o espectador.

Trátase dun cine sensorial, que sabe en todo momento manter o gusto por mirar e escoitar todo o que pasa no plano e fóra del. É por todo isto un filme moi pausado, algo que non é un problema. Si o é sen embargo o clímax da película, no que os camiños dos personaxes se atopan, xa que resulta apresurado forzado e pouco satisfactoria. É por isto en certa maneira unha película errada, pero da cal hai moito que admirar no puramente cinematográfico.

No apartado de Cineuropa Miúda, preparado para os máis pequenos, tivemos de novo unha sala chea de crianzas desexosas —e, dende o cariño, ruidosas— dunha película coa que sentirse ilusionadas. Así foi. Mirai, o novo filme de Mamoru Hosoda, destacou por unha narración fluída, na que ficción e realidade se fusionaban para crear unha historia con máximas sobre a familia, e a chegada de novos membros a esta.

Vimos o debut con de Flavia Castro con Deslembro, inspirada na súa vivencia persoal. A protagonista, Joana, medra en París rodeada de música rock e clásicos literarios. A súa familia vese obrigada a mudarse a Brasil onde a protagonista se enfronta á sombría desaparición do seu pai. Un filme cunha estética bastante pracenteira que non chega a encaixar cunha música acorde a personalidade da protagonista.

En Marlina, asasina en catro actos compartimos coa protagonista unha viaxe polas violencias, en plural, xa que ao longo da película non vemos representada un único tipo. Pola contra, existe unha violencia explícita, aínda que xustificada, por parte das mulleres cara os homes. Non se trata da violencia pola violencia, senón que está supón unha serie de actos puntuais, indubidablemente brutais, pero sempre entendidos desde a defensa propia.

Por outro lado, atopámonos tamén cunha violencia moito máis sutil, e non unicamente física, aínda que igual de devastadora. Refléxase así a violencia estrutural que sofren as mulleres polo feito de selo, sendo o xénero da vítima a única xustificación para esta, e as distintas formas que pode tomar esta non sendo sempre tan obvia coma no caso dos homes. Pero tamén, e xusto por ser un elemento común na vida das protagonistas e non tratarse de algo individual e excepcional, a forma da que deciden atallalo é conxunta, desde a axuda mutua e a emancipación e conciencia colectiva. Déixanos así o filme unha lección de solidariedade e unha semente de esperanza traducida nunha nova xeración, na que igual as mulleres deixan de estar obrigada a tomarse a xustiza pola man.

Las Hijas del Fuego foi, xunto ao novo filme de Lars von Trier, a gran decepción deste Cineuropa polo de agora, non conseguindo mostrar tan ben como Marlina, asasina en catro actos unha mensaxe final que parecía semellante. Dirixida pola directora Albertina Carri, e vén de ganar o premio á mellor película arxentina no BACIFI. Tras vela resultan incomprensibles os seus recoñecementos. A película, en teoría, tenta dar unha visión empoderante da sexualidade feminina dende o punto de vista da homosexualidade. O resultado é unha road movie que remata sendo un filme pornográfico de dúas horas. Perpetúa unha morea os estereotipos sobre o colectivo LGTB en xeral —como que non son quen de ter unha relación estable— e das lesbianas en particular. En definitiva, unha obra non recomendada en absoluto para ninguén.

The house that Jack built, novo filme de Lars Von Trier ten tanto de sádico, cruel e retorcido como de aburrido, torpe e pouco inspirado. As rupturas da diéxese e as autoreferencias que emprega o director danés poderían ter chamado a atención hai dúas décadas, pero a día de hoxe resultan ata rancias, especialmente cando seguen a ser empregadas dende a pretenciosidade. Repulsivo no contido e obsoleto nas súas formas, non sorprende que moitos espectadores optaran por abandonar o Teatro principal antes de que rematara a proxección.

En chave de humor chega o persoal e interesante documental Apuntes para una película de atracos, onde Elías nos acerca a unha visión necesariamente humana do Robin Hood de Vallecas. Trátase dunha historia próxima, chea de pequenos gags nos que se nos permite coñecer ben tanto ao director do documental como ao protagonista deste, e se ben non chega a mostrar unha mensaxe política clara nun tema tan arraigado ás clases como parece, si que nos deixa un bo poso ao finalizala.

Tamén encheu de risas as salas do Cineuropa Mi obra maestra, nova película de Gastón Duprat tras a boa acollida que recibiu hai dous anos El ciudadano ilustre. De novo unha comedia ben construída, con personaxes polo xeral interesantes, que divirte e fai rir. Sen embargo este filme non logra fascinar en ningún momento e tanto a actuación de Raúl Arévalo como seu personaxe semellan moi por debaixo do nivel que se lle debería requirir a esta película.

As propostas máis interesantes no apartado técnico non foron polo seu enorme uso de CGI ou efectos especiais, senón por outros motivos. Non podemos deixar de estar abraiados polo gran aproveitamento dos decorados e actor principal de The Guilty, e tampouco queremos esquecernos neste resumo do plano secuencia no que cobra vida Utoya. 22 de xullo. Con todo, hai grandes diferencias entre a calidade dunha e outra que merecen ser destacadas.

The Guilty ofrece unha historia que sucede entre catro paredes dunha oficina, e aínda así mantén un ritmo tenso e nada aburrido ata o final do filme, acompañado dunha gran actuación do seu protagonista, Jakob Cedergren. A ópera prima de Gustav Möller déixanos con ganas de máis, co corazón nun puño e moi impresionados pola obra.

Por outra banda, Utoya. 22 de xullo, se ben deixa un necesario e claro mensaxe antifascista, quédase no estritamente técnico. A historia, se ben resulta crible, perde no momento no que se pasan os feitos exactos ao filme, pois o contido non está dotado de suficiente enerxía cinematográfica. Por momentos é tensa, si, mais resulta demasiado pouco interesante.

Tal vez, o duelo máis importante entre filmes que encheron os nosos corazóns foi entre Dogman, de Matteo Garrone e Un asunto de familia, de Hirokazu Kore-eda.

Matteo Garrone, director entre outras da aclamada Gomorra, dirixiu Dogman. Baseada en feitos reais, narra a historia de Marcello, un home encargado dun salón de peiteado para cans nos suburbios da Roma dos anos 80. Como contrapunto está Simone, o matón do lugar ao que todo o mundo odia e teme a partes iguais.

A película é moi destacable. Un traballo na fotografía exquisito e unha dirección que mostran a decadencia que transmite o barrio, sen practicamente opción de saída. Ademais, a interpretación do protagonista por parte de Marcello Fonte é absolutamente espectacular e única. Sabe transmitir dende a tenrura máis evocadora ata a rabia máis absoluta.

Por outra banda, Hirokazu Kore-eda rompe con moitos dos tópicos que se achacaban tanto ao seu cine como ao cine asiático deste século. Non se trata do que se conta por si mesmo, aínda que contén un final que nos deixa sumidos nunha profunda tristeza, senón do que decide contar. As personaxes son obreiras, ou incluso deixadas de lado pola sociedade. A sobriedade máis tópica deixase de lado por decorados cheos de lixo, e as cores quentes ocupan o lugar dos fríos.

Tendo todo isto en conta, polo de agora semella un dos mellores Cineuropa da historia. As decepcións, normais nun festival como este, non se poden comparar en nivel numérico ás boas sensacións que directores como Gustav Möller, Hirokazu Koreeda ou Mouly Surya, entre moitos outros, deixaron en nós. E o mellor é que aínda estamos comezando.

Para a segunda semana na que entramos no Cineuropa, comezado o pasado mércores 7 de novembro, comezaremos con datas ineludibles como El Silencio de Otros e a proxección de O Gabinete do Doutor Caligari coa Filharmónica de Galicia. Pero tamén estará aí un segundo pase de The Guilty, e todo iso nun só día. Chegarán, despois, o novo de Claire Denis, Maria Augusta Ramos, Xacio Baño, Louis Garrel ou Lászlo Nemes, ao que hai que sumarlle o Premio Cineuropa a Ángela Molina, e todo aquelo que aínda estamos por descubrir. Sen dúbida, isto só acaba de comezar.