Anxos Fazáns: “É importante que cada vez se fagan máis películas en galego”

por | Out 29, 2018

fotografía por Cristina Calvete

Baixo un sol de xustiza e rodeada da ás veces inquietante zona vella de Santiago de Compostela, Anxós Fazáns responde á unha considerable batería de preguntas. Publicou fai uns meses A Estación Violenta, a súa primeira longametraxe. Con independencia de todos os factores, o que importa é o contido da súa obra como a pontevedresa se encarga de resaltar.

En realidade non faría falla, porque a súa película berra por si mesma a pesar da predominancia dos silencios da obra. Fazáns describe todo cun gran detalle e querendo abranguelo todo, coma se tivese medo de que cada palabra dita fora a última, cun ritmo do demo.

Falamos durante case unha hora na Praza de Quintana rodeados de xente de paso, música e grupos pasando unha tarde nas numerosas terrazas da zona. É unha das localizacións da súa película. Ao noso redor había gran cantidade de ruído por momentos, un pouco como na mente do protagonista de A Estación Violenta. Tras a longa charla, de persoa a persoa, concluímos que Anxos é unha das directoras máis prometedoras do cinema galego pero que, antes diso, é incriblemente humana e consciente do mundo onde vive.

O proxecto de A Estación Violenta, non é propio. Parte do teu produtor Daniel Froiz e é unha adaptación da novela homónima do xornalista Manuel Jabois. Como foi ese proceso de levar algo alleo a rematar facéndoo teu?

Para min foi sobre todo unha cuestión de tempo e de ir gañando confianza. O produtor dende o principio plantexa o proxecto como unha película de cine de autor, independente. Partindo desa base e de que tiñamos liberdade para adaptar a novela, todo foi un pouco máis sinxelo. Nunca foi unha loita contra o produtor nin contra o autor do libro, todo o contrario. Dende o principio foi unha confianza mutua. Tiven un ano enteiro de traballar na reescritura do guión. Os oito primeiros meses facía cambios moi pequenos nunha dirección moi parecida ao que xa había, pero cando realmente comezou a fluír foi despois. Alí foi cando comecei a crear todo o universo da película.

En paralelo, xa estaba comezando a traballar co director de fotografía que se incorporou moi pronto ao traballo vendo localizacións, casting e buscando referencias. Chegado a un punto, sentín o proxecto dentro de min e atrevinme a empezar de cero a reescribir a historia.

Falando do guión, é un traballo a catro mans, entre elas a de Ángel Santos. É certo que algunhas persoas comparan a película con As altas presións, eu non quero ir por aí pero si que me gustaría saber como é o feito de contrapoñer o teu punto de vista ao de alguén con máis experiencia.

Foi duro ao principio. Houbo unha primeira fase de namoramento total do texto, que é o que me motivou a levar isto adiante. O traballo foi a catro mans pero en fases. Realmente Ángel e eu non estivemos escribindo á vez. Houbo algunha reunión na que nos xuntamos pero el foi o que fixo a primeira adaptación, logo houbo unha parte que fixeron Xacobe [Casas)] e Daniel [Froiz]. Máis tarde estiven eu con eles pero por diversos motivos, Ángel non estivo presente.

Por último, quedei eu soa co guión como comentaba antes. Ao principio es consciente de que nas cousas que están no guión -aínda que algunhas se esvaécense- nótase moito do estilo de cada autor. E non estaba a miña parte. Identifiqueime con moitas cousas da novela, había unha parte de min nesa historia, pero facía falta reconstruíla e levala ao meu terreo.

Botei meses no que soamente me dedicaba a analizar que era o que tiña diante con moito respecto ao traballo de todos os guionistas. Ademais, As altas presións é unha película de referencia en certo modo pero tamén de referencia para afastarse. Non me quería deixar levar polo coñecido nin pola comodidade de ter xa un guión feito por Ángel. Sentía dende o principio que había cousas que non sentían comigo.

O silencio na película ten un valor moi importante, tanto o silencio como tal como as elipses temporais. Como chegas ata esta proposta artística?

Estaba aí dende o principio. A novela é máis explícita que a película nalgunhas cuestións narrativas, pero tamén xoga moito coas sensacións e con ocultar certas informacións. Con presentar personaxes que falan moito das relacións entre eles e non tanto do contexto.

Logo, no estilo de Ángel hai moitos silencios, moitas elipses. É algo que a min me interesa do seu traballo e que xa estaba na primeira versión de guión. Sempre quixen facer unha película de silencios onde o máis importante é o que non se ve e o que non se di. Por diferentes referencias do cine europeo contemporáneo que teño, levoume a traballar dese modo. Non ser explícito -sobre todo nos diálogos-, non  pretender explicar todo.

Tamén penso que as cousas na vida son así: moi ambiguas, contraditorias e non sempre temos por que entendelas. Ou polo menos non facelo do mesmo xeito que outra persoa. Iso podes construílo a través destes elementos, deixando espazo a que o espectador ate cabos.

De que referentes falas en concreto?

Para a película traballamos moito coa película Oslo, 31 de agosto de Joachim Trier, que ten temáticas parecidas e un estilo semellante. Tamén hai unha directora que me gusta moito que é Andrea Arnold, británica. Ten unha adaptación de Cumbres Borrascosas moi interesante, que non se parece a primeira vista en nada a A Estación Violenta pero si que o fai en cousas puntuais. É de época pero cun estilo moi contemporáneo e é unha película de sensacións e de relacións intensas amorosas entre as personaxes que é o que me interesaba construír.

Gústame moito David Lynch aínda que non teña moito que ver coa película, Jim Jarmusch ou Bergman. Tamén usamos algunhas obras literarias como con La cúpula de cristal de Silvya Plath porque fala da depresión, da frustración… Foi moi útil para construír a personaxe protagonista, Manoel.

Tamén traballei con pintura, fotografía, vídeo clips incluso, música… Ao final mestúranse moitas referencias para crear ese universo. Tamén o propio cine de Ángel Santos. As altas presións foi a primeira rodaxe na que estiven, foron as miñas prácticas da carreira. Polo tanto, existe esa influencia de facer cine en pequeno, entendendo pequeno como algo que tratas con moito coidado e afinando moito cada cousa.

Unha das localizacións da película é a zona vella de Compostela. Cando vin a película transmitiume unha gran familiaridade. Por exemplo, nese tocar as paredes.

Compostela para nós falaba moito de Manoel. Claramente ten que habitar en Compostela pola escuridade toda que ten e porque se move no mundo cultural. Pero nun mundo cultural un pouco estancado que ás veces propician algúns lugares.

Ademais, Compostela ten unha luz moi concreta. As pedras de Santiago xeran sombras moi marcadas e luces moi fortes no verán. Logo, intentamos que a peli non mostrara lugares habituais de Compostela, máis de postal, pero si que se vise representada a cidade que vivimos.

Na personaxe de Manoel xogamos coa idea de que se move sempre en rúas estreitas, calexóns nos que hai pouca xente. Evita as zonas turísticas e de gran afluencia de persoas. De feito, no momento no que se atopa nunha praza con moita xente reencóntrase cos seus amigos. Moitos facemos iso de evitar ir polas rúas principais para evitar ás multitudes. El móvese así: polas sombras.  A Compostela que queremos mostrar é esa.

Logo sae tamén Praza de Cervantes ou Quintana para mostrar os nosos sitios favoritos de Compostela un pouco máis típicos pero sen selo de todo.

A película retrata unha xeración maior que a túa pero o que si noto é que as problemáticas viven penso que son moi similares ás que vivimos as persoas novas actualmente: vivir moi forte e logo non ter saída nun momento dado. Sénteste representada co que narras?

Esta é unha pregunta que xurde moito e dependendo da idade da persoa que me fale disto plantéxase dunha forma o de outra. Eu estou totalmente de acordo co que dis. Aínda que as persoas sexan maiores, falan tamén da nosa xeración. Ou de calquera xeración porque falan dun momento vital de frustración, de estancamento, no que sentes que as cousas non van cara adiante. Iso pode darse na crise dos corenta ou moito antes.

Agora estamos nun momento no que a xuventude é moi difícil que atopemos traballo. É moi difícil confiar no futuro, no presente e en nós mesmos. E máis se queremos ser artistas. A lectura máis fácil é ver que soamente se fale dunha xeración adulta, maior ca min que idealizou a súa xuventude, que quere volver ao pasado e que está moi vinculada ao mundo das drogas e da noite. Iso é certo, todo iso está na película, pero creo que no resultado final si que hai un vinculo entre o que é ter vinte e seis anos hoxe en día e encontrarse nun momento de non saber para onde tirar. Hai moita xente que estamos pasando por aí.

Por sorte, supoño que son cousas que se poden ir superando e hai fases de máis motivación e de menos. Represéntame a min e representa á xente que me rodea. Gústame dicir que non é un relato xeracional, senón un relato dun estado vital.

Tamén hai unha gran nostalxia implícita na obra.

Si, a nostalxia da xuventude. Que hai a quen lle estraña por falar aos vinte e seis anos diso pero hai moitas cousas das que se pode ter nostalxia. A peli fala dunha nostalxia dende a madurez cara xuventude, case cara a época universitaria. E con vinte e seis xa podes estar botando de menos a época universitaria (risas). Pero tamén existe a nostalxia da infancia, da adolescencia… e tamén hai unha empatía. Son consciente do que estou vivindo agora e é moi probable que dentro duns anos a nostalxia vaia en aumento.

Meténdonos un pouco máis nos actores, sorpréndeme o parecido que ten Alberto Rolán -o protagonista- con Jabois. Isto foi buscado?

Non, non fun consciente. Moita xente tira por aí e é fácil buscar ese parecido. É interesante a nivel xornalístico supoño, pero en realidade foi casual. Barallamos outras posibilidades de actores que non se parecían en nada e cun perfil totalmente diferente. O que nos levou a Alberto Rolán non foi o seu aspecto físico en absoluto, senón a súa capacidade interpretativa, de manter eses silencios. O que é capaz de transmitir soamente coa mirada ou co corpo.

A mirada, os silencios, si. E hai unha cousa que me chama moito a atención que é como lía os cigarros, esas cousas pequenas. Realmente sorprendeume todo o que pode transmitir con tan pouco.

A min tamén me sorprende e me encanta. Iso foi o que me fixo escollelo case, porque fixemos un casting cun par de actores. Fixemos tres secuencias diferentes e algunhas escenas de diálogos. Pero a primeira cousa que lles fixen facer foi unha secuencia na que se sentaba nunha terraza, bebía unha cervexa, liaba un cigarro e escribía nunha libreta. Todo isto feito nunha sala totalmente branca, neutra e aburrida facendo como que el liaba, como que el bebía e como el escribía.

Aí Alberto xa o bordou, foi incrible. Quedei como enganchada a como liaba o cigarro, ese xesto. Era moi natural por un lado pero por outro transmitía esa sensación dunha personaxe estancada, que non tiña nada mellor que facer. Ten unha capacidade de transmitir dende as accións simples e naturais que me fascina. Era perfecto para a personaxe de Manoel porque iso é case o único que fai: moverse polo espazo e actuar en relación aos demais.

Hai un gran tratamento dos corpos no filme, dos espidos tamén. Por que decides darlle tanta importancia?

A min sempre me interesou o traballo cos corpos. Ata antes da película nunca tiven tempo de traballalo ben, con tempo e delicadeza. Tiña moitas ganas de dedicarlle ese espazo, que pouco a pouco fórase incorporando ao guión. É unha cousa que non estaba na novela, non había toda esa parte física, non se falaba dos corpos nin había espidos. Todo iso foi chegando dende o meu punto de vista e fun eu quen foi introducindo esa necesidade de expresar dende aí.

Tamén, porque me parece algo moi cinematográfico. Utilízanse elementos moi diferentes aos da literatura polo que podía utilizar esa baza. Foi un traballo cos actores tamén. Poñer cada secuencia no seu lugar, entender por que as personaxes se moven como se moven. Todas esas cousas que non se responden na película realmente entre nós si que a tiña.

A película está feita en celuloide. Foi difícil a nivel técnico conseguilo? Porque normalmente se ten a idea de que é así.

É mais fácil do que pode parecer se sabes como facelo. Fixemos unha experiencia previa un ano antes do rodaxe na curta Area que foi a primeira vez que eu traballei en 16 milímetros. O produtor xa filmara unha película antes neste formato e o director de fotografía xa traballara en varias. Hai que ter experiencia para saber prever todo. Evidentemente tes que ter un cálculo para saber cantos metros de película necesitas.

Unha vez filmada, tes que envialo a revelar. O 16 milímetros ademais é mais barato que o 35 milímetros, entón é máis viable financiala dese xeito. De feito, existe a idea de que é moito máis caro filmar en celuloide que en dixital e non é do todo certo. O aluguer das cámaras están máis baratas, entón iguálase a balanza co dixital.

Dende a dirección tamén tes que adaptarte. Comigo encaixa moi ben porque non me gusta facer moitas tomas nin moitos planos por secuencia. Non filmo moito material. Non me interesa esgotar aos actores e eu mesma me canso se teño que repetir demasiado. Prefiro ensaiar e ir case a por unha primeira toma que sexa boa sempre que sexa posible. Se che gusta filmar así,  non é tan complexo. Evidentemente se queres improvisar, facer moitos planos e así, é máis interesante rodar en dixital porque che vai facilitar moito máis as cousas.

Ata que punto é importante para ti filmar películas en galego?

Moi importante. Ademais para min é natural porque falei galego toda a vida. Por sorte, funme rodeando de xente que tamén o fala habitualmente, entón do equipo que conformabamos a película moitos éramos galegofalantes, polo que era natural facer a película en galego.

A novela foi publicada en galego, ademais, e iso sentaba unha base para que fose publicada nesa lingua. E logo iso, para min como creadora ten sentido. É importante que cada vez se fagan máis películas en galego, que se normalice. É necesario seguir traballando nesa normalización que desgraciadamente non é habitual. Creo que dende aí se poden construír cambios sociais. Sempre que poda intentareino, que non sempre se pode. Se os actores dunha película son galegos, o que ten sentido é que falen en galego.

Outro aspecto moi importante da película é a música. Xa non pola súa importancia narrativa senón pola súa escolla, en xeral son bandas galegas moi underground. Pódese escoitar por exemplo a The Soul Jacket ou a Atrás Tigre. Xa cando fixeches a webserie Fame estaba moi presente esa identificación.

Tamén é un pouco o que me ten sentido. De feito, agora que sacas o tema de Fame, faime gracia pero aí o fixen porque estaba empezando. Sabía que quería utilizar música e necesitas que che cedan os dereitos. As músicas que hai por aí con licencia Creative Commons aparte de que son moitísimas, moitas son bastante cutres, a verdade.

É difícil atopar algo que sirva para o que queres con licencias abertas a nivel universal. Entón, para min resultábame moito máis fácil tirar do que xa coñecía e do que estaba cerca. Soamente tiña que escribir un mail ou chamar. Non tiña contacto directo con ningunha das bandas pero son grupos locais e que están abertas a colaborar con proxectos independentes.

Atraíame usar as músicas que eu vivía no que eu facía. Na película un pouco igual. A música parecíame moi importante porque calquera persoa que se dedique á cultura en Galicia e sobre todo en Compostela móvese moito no mundo musical, nos concertos, nos festivais e os personaxes como se moven nese ambiente necesitan estar rodeados desa música.

Ti tocas en Contenedor de Mierda e tamén saes na película coa banda. Chámame moito atención a diferencia entre o teu cine, que é moi contido, e logo en Contenedor sexa un rollo tan hiperbólico, tan punkarra.

Son dúas facetas totalmente opostas da miña personalidade. Non sei cal está máis cerca de min realmente, é como unha cousa bipolar que teño. Como directora son moito máis seria, formal e intelectualizo todo, aínda que intente levarme polos impulsos e pola intuición.

Fixen unha película coa miña idade, polo que a experiencia era reducida e tirei moito da intuición e incluso da ignorancia para facer as cousas ben. O filme traballa moito a contención e Contenedor de Mierda é todo o contrario . É facer música para divertirse e para divertir á xente pero sen pensar moito. acción poética case, non pensar e facer o primeiro que se nos ocorra, así moi visceral.

Isto ten que que ver coa xente coa que me xunto en Contenedor. Sara a batería é a esencia, a que fai a maioría de letras. Víctor tamén ten unha enerxía moi punkarra. El sabe tocar incriblemente ben pero encántalle esta faceta de tocar calquera cousa e de que o erróneo sexa o bonito.

En Contenedor xúntanse todas esas enerxías nosas e aínda que non deixo de ser esa persoa concentrada e meditativa, axúdame a improvisación, a loucura, o ser máis automática e impulsiva. Encántame ter esa faceta diferente. E tamén tense que cruzar, espero que a miña seguinte peli quizá poida aprender a soltarme máis, ser máis punkie.

Na película tamén hai unha chea de música en directo, da que eu destacaría a canción que toca Laura Lamontagne.

Para min era moi importante. Laura é cantante e toca a guitarra realmente, e non é actriz, polo que me tiña moito sentido que se incorporase esa faceta. As personaxes móvense nese campo ademais. A min o que máis me gusta escoitar son concertos. Escoito música gravada en casa porque non me queda outra.

Se se fai unha escena dun festival ou unha escena dun concerto, esa música ten que ser en directo aínda que iso esixa moito tecnicamente. É moi importante porque se logo fas playback, a escena perde naturalidade e realidade. A música non é a mesma porque o son do directo é moi especial. Hai un total de catro momentos onde hai música en directo na obra.

Falabas de acción poética antes. Sacaches un videopoema xunto a Nuria Vil para o Chanfaina Lab. Cres na importancia da converxencia entre as artes?

Si, moito. Tanto na película como nas novas cousas que fago está moi presente a literatura, a poesía, e a música. Creo que todo se retroalimenta. Na peli tamén se le un poema que é o do meu avó, que vai editar o seu primeiro libro con oitenta e pico anos recollendo poemas que leva escribindo toda a vida. Un texto dun amigo tamén, que é o que le Manoel na radio.

Parecíame moi interesante incorporar no cine unha lectura dun texto poético literario. Para o Chanfaina tiña o reto de crear unha peza en tres días nun lugar que descoñecía e sentía que necesitaba unha colaboración para facer iso.

Coñecín meses antes a Nuria Vil, que traballa moito coa literatura oral recitando. Interesoume moito o seu traballo e propúxenlle que se viñera para buscar xuntas que se acabou convertendo nesa peza sobre poesía e caza de xabarís. Foi unha experiencia súper bonita. Penso que hai que aproveitar todas estas mesturas entre a artes.

Probablemente o poema máis coñecido de Nuria Vil sexa “Deséxovos fillas poetas” Ti desexaslle fillas cineastas á xente?

Oxalá a de Feijóo sexa cineasta (Risas). Este poema é unha obra marabillosa de Nuria. Do que fala é da xente que non entende aos que queremos facer arte ou cambiar o mundo desde o arte. O mellor xeito de que o entendan é que teñan un fillo ou unha filla que queira dedicarse a iso mesmo. Eu creo que fai falta facer unha reflexión e entender á xente que quere facer cine e por que é importante socialmente que se faga.

Pronunciácheste varias veces en público sobre que non che gusta responder preguntas en relación ao ser muller e facer unha película.

Creo que se te preguntan como é ser muller e facer unha película é porque as cousas non son iguais para todos. A un home non se lle pregunta porque non ten nada que ver coa película. Por desgracia, segue sendo noticia e algo novo que unha muller o faga. A min non me gusta facer énfase nas diferencias.

Ao igual que a película ten outros aspectos normalizadores, gustaríame que fose normalizadora tamén na dirección. Que sexa a primeira de moitísimas directoras de 26 anos que fan longametraxes. Ademais, é imposible de responder. Podería falar de moitas cousas pero non do feito concreto de ser muller.

Eu non fixen a película pensando nas diferencias como muller que tiña á hora de dirixila, senón no que quero contar como persoa. Tiven sorte. É certo que seguramente haxa casos no que haxa moito que contar sobre isto, pero eu puiden escoller ao meu equipo e escribir o que eu quixen coas limitacións que ten o mundo na produción, pero sentíndome libre en todo momento. A xente que traballou confiaba no proxecto e en min. Pero si é certo que segue habendo diferencias e moitos problemas, non no cine, senón en todos os ámbitos da vida e do traballo.

Estudaches Comunicación Audiovisual en Pontevedra e logo un Máster en Barcelona de Dirección Cinematográfica. Pensas que a formación académica é importante á hora de crear películas?

Creo que é importante. Facer estudos acreditados non é o único xeito de formarse pero facelo é moi importante. Podes facelo vendo películas, lendo moitos libros e indo a rodaxes pero si que acelera as cousas estar nunha carreira porque te vas rodear de xente con intereses parecidos, con sorte atoparás algúns profesores que te ensinen algo e tamén aprenderás a sufrir porque haberá cousas que non che interesen e iso forma parte da vida. Hai xente que ten a capacidade de aprender soa pero eu a verdade é que me custa centrarme así. Gústame moito máis traballar en equipo.

Alguén que non ten unha formación parecida a túa é Andrés Goteira. E precisamente quería preguntarche polo fenómeno Dhogs. Polo menos cara os medios é a película galega do ano. Pensas que se A Estación Violenta estivese estreada noutro momento tería máis relevancia?

Non, non creo. A Estación Violenta é unha película especial, coa que moita xente conecta pero sen chegar a un público masivo. Tampouco o fai Dhogs, pero ao ser de xénero é un pouco máis sinxela e máis accesible para segundo que xente.

A nosa película fixémola pretendendo chegar a un público aberto a este cine e con ganas de deixarse levar. E nese sentido está funcionando estupendamente. Para nós xa é un éxito incrible os cines nos que estivemos, as críticas que estamos tendo e os medios aos que chegamos. Dhogs é unha sorpresa para todos porque polo xeito que se fixo podería ser desastrosa pero é marabillosa.

Foi un risco continuo o que fixeron Suso e Andrés. Afrontáronse a moitas limitacións pero souberon sempre ir tomando decisións correctas e acompañarse de xente estupenda. Teñen unha recompensa eu creo que merecida. Ten sentido a repercusión mediática que está tendo, pero non creo que eclipse realmente a A Estación Violenta porque son dúas películas diferentes que se moven en espazos máis ou menos distintos.

Se nós chegamos a estrear noutro ano habería outra película igualmente máis taquilleira ou máis mediática. Non fixemos a obra coa intención de vender moitas entradas. Eles tampouco a fixeron con esa intención, pero si que creo que as referencias de Andrés son dun un cine máis mediático. Conseguiron o obxectivo que tiñan, aínda que creran que era inalcanzable. Eu alégrome moito por eles e penso que de feito foi moi positivo porque estivemos compartindo carteleira.

Foi casual tamén, planificamos a estrea por separado. Aínda que falamos moito, xusto iso non o comentamos e cando nos dimos conta, coincidían con 15 días de diferencia. Foi un mes no que coincidiron  tres ou catro películas galegas á vez, foi histórico. Todos nos promocionamos uns aos outros o final o importante é que o cine galego se estree. Hai moi bo rollo e moito cariño entre todos os proxectos.

En canto aos teus proxectos futuros, sei que estás a facer un proxecto documental. Poderías detallar un pouco sobre o que va a tratar?

Está en desenvolvemento. É un retrato dunha persoa que se cruzou no meu camiño. Á hora de estrear a película en Sevilla coñecín a unha persoa que me pareceu interesante e que ten algo que contar e aportar á sociedade. Non quero contar moito porque polo de agora non é nada concreto, de feito estou traballando para ver a onde me leva o proxecto, se soamente vai ser sobre esa persoa ou vai haber máis. Non sei nin sequera se vai ser unha curtametraxe ou unha longametraxe.

É a primeira vez que me acerco ao documental, así que todo é ir descubrindo. Estou tamén traballando cunha idea de ficción que estou comezando a escribir. Necesitei unha pausa porque acabei esgotada da peli, foi súper rápido todo pero levo xa meses cunha idea na cabeza, escribindo algunhas cousas.