O Gato de Cheshire son pureza e honestidade.

por | Mai 27, 2018 | Música, Novidades |

fotografía por Ada Seoane

Bromas aparte de que os gatos son o que venden nas redes, chámanse así porque non se ven coma o típico grupo de música cantautor, senón que moitas veces lles din que deixan un rastro tras deles. Coma o Gato de Cheshire, en Alicia no País das Marabillas, que sempre deixa o seu sorriso tras del. Detrás do Gato están Jonathan Balbuena e Ismael Cabaleiro. Jonathan ten 40 anos e Ismael ten 23. Ambos eran de Arcade, Soutomaior e, a día de hoxe, Ismael vive en Barcelona, co que a súa maneira de compoñer vólvese peculiar por este motivo.

Coñecéronse nas jams sesión que se facían nun bar da localidade, anos antes de formalizar o proxecto. Jonathan miraba a Ismael, aínda con 16 anos: era tímido, e non se atrevía a tocar. Pronto, tras ver que Ismael tiña curiosidade por tocar pero demasiada vergonza, Jonathan comezou a animalo a soltarse. Ismael fala daqueles días como os máis felices da súa vida, pois lle permitían tocar feliz e lonxe do aburrido e odioso que lle resultaba o conservatorio —ao que considera antinatural—, onde era violinista de clásico. Atopou naquelas jams unha motivación semanal. Ismael tentaba animar a Jonathan a tocar con el, mais a el parecíalle que había unha diferenza de idade entre eles aínda demasiado grande.

Tres anos despois coincidiron outra vez, mentres Ismael facía footing e Jonathan paseaba ao seu can. Volveron ás conversas de facer algo xuntos e, tras probar, pronto viron que a cousa funcionaba e lles saían cousas moi interesantes e bonitas, cheas de momentos igual de especiais. Decidiron seguir, e ao principio eran, como moitas outras, un grupo de versións. Ensaiaron, fixeron concertos, moitas veces acompañando a poetas, e crearon temas propios. Viron que había un potencial e personalidade no que facían, e así naceu O Gato de Cheshire.

Non ven a música como un medio, senón como un fin en si mesmo. Din que lles enche tocar, pero sobre todo que lles encanta tocar xuntos. Jonathan comentaba, antes de comezar as preguntas desta entrevista, que sen Ismael sinte as súas composicións incompletas. Os comentarios positivos sobre o que facían serviulles como escusa para continuar. Deron un concerto na Caldereiría, e viron que o que facían non só lles enchía a eles, senón a máis xente. O proxecto continuaba cara adiante.

Ides lanzar o voso primeiro álbum, Conexión, que xa tivemos a oportunidade de escoitar en Balea Cultural. Consta de soamente seis cancións. Canto traballo vos deu seleccionar eses seis temas?

Jonathan: Pois bastante traballo, porque o que queriamos era ofrecer no disco un pouco o que ofrece o Gato. Non queríamos meter cancións que fosen moi parecidas unhas a outras, que a temática variase… Foi difícil, pero ao mesmo tempo foi moi natural saber que seis cancións escoller.

Ismael: Case diría eu que está nas cancións. Unha vez gravamos o primeiro, tiñamos material para gravar dous. E agora, cando gravemos o segundo, teremos material para un terceiro. Cando nos falaron para gravar este, faltaban dúas semanas para que eu volvese a Barcelona, que é onde vivo. Recordo que iamos con coidado, porque non sabiamos canto nos custaría gravar a maqueta. Queriamos gravar algo que vender, simbolicamente, e que non tiveramos que gravalo na casa, senón cun pouquiño máis de nivel. Ao chegar alí e ver que podiamos gravar por pistas, que non esperabamos, foi como unha reconversión total. De repente Johnny facíase coros a si mesmo, eu facía como unha orquesta… Foi moi difícil. Decidímolo case ao final: cando levabamos gravados tres temas, decidimos cales ían ser os outros tres.

Jonathan: Tamén nos axudou algo Diego [Bea Besada]. Díxonos “Mira, eu penso que isto é máis vendible, eu poría este…”

Entre todas, chamounos moito a atención Amanecer por moitos motivos diferentes: Primeiro, que é máis rock and roll que o resto do álbum; e segundo que está en castelán. As letras tiran ao metafísico, a diferencia do resto do álbum. Por que esta diferenza?

Jonathan: Eu levo moito tempo escribindo. Este tema en cuestión escribino cando eu tiña vinte anos, máis ou menos. Naquelas eu escribía tanto en galego como en castelán, aínda que a día de hoxe en castelán escribo nada. Cero. Decidimos poñelo porque é un ritmo moi diferente ao resto, moi funky, e nos permitía darlle outro aire ao disco. Amanecer, xunto a Conexión ou Construíndo un pasado, son temas nos que a miña faceta de estudante de filosofía se ve moi clara. Amanecer fala dun tipo que está morto nun ataúde, e dende a morte ve como está a suceder o seu enterro.

Ismael: Eu atopo algo moito máis sinxelo. Cando fomos a gravar o disco non pensabamos que ía ser un disco. Iso de entrada. Fomos facer un vídeo e ao cabo dunha semana estabamos gravando un disco. Nunca pensamos que isto ía suceder. Para min ten moito sentido, pensando en retrospectiva, que apareza Amanecer porque ese é o tema que tocabamos na jam. É o único tema que eu coñecía de Johnny cando empezabamos a tocar. É un tema que sempre lle daba un bo toque final aos concertos, e por iso entrou.

Jonathan: Nos concertos temos algún tema máis en castelán, pero a letra non é miña. Eu compuxen os acordes, e todo isto, e aposteille a un colega a que non podía traerme a letra para el para o día seguinte, e a verdade é que é unha letraza.

O álbum chámase Conexión. Sentides que todo está conectado, ou que Amanecer reduce esa conexión?

Ismael: Dende o meu punto de vista, nós fixemos un EP gravado moi rápido e para a xente que nos escoitou estes dous anos. É un disco para conectar con eles. Un resumo de dous anos. A partir de aquí vai cambiar todo. A raíz de facer o disco, pensamos no Gato como algo máis. Non pensamos en ser un grupo de segunda e tocar en bares. O Gato é un proxecto que quere ter identidade e presencia. Eu estou noutros proxectos, pero a figura de Johnny como cantautor creo que merece ver a luz. É unha persoa autodidacta, cunhas harmonías moi potentes. Fixemos o disco co simple obxectivo de vendelo nos directos, pero converteuse nalgo máis polo camiño. Se a raíz deste disco podemos facer outro doutra maneira, xenial.

Jonathan: E logo, Amanecer é un tema que nos piden moito en directo, e decidimos que era necesario introducilo. Foi insistencia de Diego de novo. Foi o tema máis controvertido de todos, pois tiñamos moitas outras opcións. Cambiamos cousas, para romper co resto. Non o vemos como unha desconexión, senón como unha posibilidade de conectar con outra xente.

Ismael: Ata aquí, todo o que foi O Gato foi saíndo. Non foi buscado nada. E, a partir de agora, comeza, a raíz da saída do disco, e a base de ganas, e con honestidade, a nosa procura dalgo máis. Podiamos ter metido outro tema que levara menos tema connosco, pero non tería sido O Gato.

O Gato de Cheshire

No voso disco non hai elementos electrónicos, que é algo que hoxe en día pódese ver de dúas formas: ou unha loucura, ou algo moi atrevido.

Ismael: Faime moita gracia porque fai un tempo o guitarrista de Belop deume a súa púa e díxenlle “Tío, ti un día vas a ser famoso”. Vino en Inglaterra, estaba alí, tocando versións. Mandeille o noso disco para ver a súa opinión e díxome “Tío, a única opción que vós tedes tal e como está o mercado é ir de súper hipsters e vender que sodes o máis hipster do mundo e que por iso tocades en acústico”.

Jonathan: Nós o que buscamos na nosa música é un pouco esa pureza do que é a música en vivo. Sen ter nin sequera que enchufalo. O roio das jams. Estar máis no auténtico. Non digo que a outra non sexa auténtico, senón que estás por aí, e levas a túa guitarra ao lombo, e tocas onde sexa. En calquera ambiente.

Ismael: Ten en conta que eu toco o violín. E tocar o violín en rock é un pouco de frikis. E dedicar a túa vida a iso xa é o máximo friki que hai. Non ensaiamos xuntos, fisicamente, e iso impídenos probar moitas cousas con amplificadores e efectos. Xa levo un ano como músico de jazz, e vou experimentando. Dende o principio hai loops, e cheguei a probar distorsións e efectos. Se algún día cadramos con xente que se mova na electrónica, tal vez. Non o vexo necesario para nós, ou igual si para chegar ao público.

Jonathan: Igual si, para algún tema, pero non para todo o disco, nin para todo o noso directo. Nós o que queremos é ser unha agrupación… clásica. Basicamente, buscamos sempre cordas. Hai un vídeo que nos gravaron fai pouco os das sesións destelo, que somos el, eu, e Iván e Pedro, tocando violín e chelo. Buscamos ese formato. Igual si que boto de menos levar unha percusión, e gustaríame ter ese apoio rítmico. O tema da electrónica chámame pero só para algúns temas.

Ismael: Somos músicos de directo. Para min a electrónica é unha cousa máis de estudo. Obviamente, se me le alguén que faga electrónica poderá dicirme mil cousas de como se fai en directo, pero eu non o sei. Só por facelo por moda sería, no noso caso, ser uns farsantes, e nós o que buscamos é ser honestos.

Na etapa que estou, doume conta de que xa podo tocar moitas notas dentro dunha harmonía pero busco que a xente que me escoite saiba o que estou facendo, non só catro frikis que saben o que é unha escala maior, unha escala menor, alteradas, ou o que sexa. Estamos cómodos tocando así.

Entón, agora, en canto ao futuro, a vosa idea é centrarvos en facer algo máis grande, ou seguir no mesmo estilo?

Jonathan: A curto prazo non queremos ir só nolos dous aos concertos. Queremos meter a un chelista, a outro violinista, e a un percusionista.

Ismael: Persoalmente, adoro tocar a dúo con Johnny, pero somos conscientes de que necesitamos algo máis para encher, por exemplo, un festival. Se de verdade quixeramos facer algo máis potente poderíamos, pero penso que este é un proxecto íntimo, delicado, aínda que eu sempre remato a romper as cordas do violín e Johnny as cordas vogais. Dende o meu punto de vista, aínda que sexamos amigos, eu quería que se vise a afinación, o oído e o gusto de Johnny. Agora xa temos a opción de que se coñeza a Jonathan. Non sabemos que vai pasar, e ímolo mover o que poidamos. Eu sería feliz tocando con Johnny en sitios pequenos sempre que poidamos, e se pode haber máis xente, mellor. O que queremos é sacar isto, e ver a reacción da xente. Confiamos nas cancións que están. Eu considero que este é o disco que lle debía ao Ismael de quince anos. Se vemos que a xente nos apoia, imos motivarnos. E senón, seguiremos facendo o que nós queremos.

Obviamente, gustaríanos montar unha banda, pero non nolo podemos permitir agora mesmo. Primeiro, porque tocamos a dúo; e segundo, porque non hai locais que nós coñeceramos que nos poidan pagar para levar unha banda.

Jonathan: Levar unha banda é moito máis caro, e xa che obriga a levar un técnico de son, polo que amplificas os cartos que tes que pagar. A cultura hoxe en día non está no seu mellor momento. Bueno, nunca o estivo. Realmente, está moi mal pagado. De feito, moita xente pensa que os músicos debemos tocar gratis. Somos un divertimento para eles. Isto lévanos moitas horas, temos que comprar instrumentos, cordas, cables, mover o coche… Todo o tempo que perdemos compoñendo, facendo os arranxos, ensaiando… Hai un traballo brutal detrás que a xente non ve. Como isto está tan mal pagado non podemos levar unha banda, que é o que nos gustaría. Aínda que claro, encántanos tocar así.

 

Algo que me chamou moito a atención do libro son as letras. Jonathan: ti estás en Lume, e supoño que iso che define. Quería saber ata que punto é importante o activismo político no que facedes.

Jonathan: Eu doulle moita importancia, porque é a base que vai sustentar a sociedade. Se a política non está ben feita, como vemos, que está todo corrupto, a base cultural dunha sociedade corrómpese tamén. E iso lévanos ao pensamento de que, por exemplo, a cultura é gratis. Non podemos falar dunha sociedade sen política, e tal e como van as cousas o normal é que se critique. Si que hai cousas que se están facendo ben, pero non por iso o vas dicir, pois é o seu traballo.

Penso que toda a sociedade debe ser política, pero tampouco critico á xente que non quere ser parte da vida política. Pero si que penso que dende o mundo da cultura todos temos que loitar ao unísono para que a política vaia a onde ten que ir. Que mellor forma de facelo que dende a cultura?

Penso que si, é unha parte esencial dentro do mundo da música, da composición. Da cultura en si mesma. Iso dámolo por sentado, vamos.

Aparte diso, as letras son moi materiais. Non vos ides polas ramas. Intentades estar onde hai que estar. E, ao mesmo tempo, a música que facedes combina moi ben con iso. Poderiamos definir isto como un intimismo consciente. Como conseguides conectar estas dúas cuestións?

Jonathan: Á hora de facer as composicións e as letras non penso dunha maneira moi estruturada. Non digo “fago esta melodía, fago estes acordes…”. Non. Ao mellor un día estou na casa, vexo unha noticia que me di algo, e digo… “Vou escribir unha canción”. Sáeme moi natural. E, despois, conto coa intuición de Isma, que me parece única. Intenta darlle coherencia dende ás súas melodías de violín aos seus solos, tanto con como eu levo a miña voz con como co que eu digo. Non coñezo outra persoa que faga iso. Dame un plus tanto no directo como gravando moi complicado. Non sei como o fai el, e tampouco llo preguntei, pero si que é unha dúbida que teño.

Ismael: É algo que… Non sei como dicircho. Vou currarme unha resposta, que é unha movida (risas). A nosa forma de gravar é moi curiosa. Johnny normalmente mandábame algo por WhatsApp, ata que compramos unha gravadora, que foi un cambio incrible. Ao principio tiña que editar o audio, e facer ocos. Despois el empezou a deixarme a min os ocos.

O tema de Desexo, que para min é o máis político que temos, creo que da moi claro o que precisa. Eu vou gravando algo, que me teña coherencia. Se Johnny canta algo moi duro, eu teño que darlle ao tema esa presión. E no tema de Lapas, por exemplo, se ben fala de algo moi duro, non sei… É moi jodido.

Jonathan: Eu creo que é moi jodido de explicar, pero porque o temos naturalizado. E ao telo tan naturalizado dentro de un é o que fai que a explicación sexa difícil. O que máis valorei sempre de Isma é iso. Traballei con moitos músicos, e sempre que chegan ao momento do solo é lucirse. E Isma non, Isma tenta darlle unha coherencia a todo o que está pasando na canción.

Ismael: Johnny crea un ambiente, eu intento xogar nese ambiente sempre. Sobre todo é ser honesto para mín. A miña misión neste grupo é axudar no que poida, pero sobre todo facer que Johnny brille. Se somos dous e hai unha loita de egos está claro que vai coxear. Cada día dun lado. E por iso funciona.

Antes falabades de que moitas veces vós mesmos tivéstedes que ir aos locais para saber onde tocar, e a falar con poetas. Todo como moi caseiro. Credes que non se lle dan as oportunidades tanto dende os medios de comunicacións, como as salas, para que un grupo como o voso saia adiante?

Ismael: Para un grupo como o noso, non.

Jonathan:  Eu non penso que non se dan oportunidades, senón que hai que buscalas, pero si que é complicado. A xente está moi acostumada a escoitar determinadas cousas, e cando algo se sae diso é moi complicado atopar o espazo para que alguén te escoite. Nós temos un público bastante fiel no mundo da poesía, a literatura, pero saíndonos de aí… Eu sei que a nosa música é máis difícil de escoitar que, por exemplo, Alejandro Sanz.

Ismael: Ninguén escoita xa a Alejandro Sanz.

Jonathan: Bueno, pois que Andy e Lucas. Da igual. O roio é que nin eu teño un timbre moi comercial nin a agrupación guitarra española-violín é moi comercial. Na sociedade na que estamos edúcase ao oído só a determinadas cousas, e a todo o que se saia diso que xa está estipulado é moi complicado entrarlle. Enténdoo por aí. A educación do oído da persoa ten que ver coa sociedade, e se nesta sociedade o único que che venden nos 40 Principales é o chumba chumba, melodías que se che quedan aquí metidas que non podes sacar en todo o puto día da cabeza e tal, non vas escoitar outra cousa. Eu penso que o tema vai por aí, non porque non teñamos oportunidades. Ao mellor se agora dixeramos “Vamos montar un grupo de pop roio El Canto del Loco e seguro que a montamos”, pois igual.

Ismael: Eu penso que agora eses grupos non. A min molaríame moitísimo facer violín-trap, e que Johnny cantara trap. Poderíamos facelo un día e a ver o que sae. Eu penso que non se dan oportunidades primeiro que, por exemplo, no noso pobo, no que igual hai bastantes músicos, e dos que nos diferenciamos, nunca nos chamaron para tocar aquí. Nunca me axudaron en nada. E aínda por riba cando che dan o mínimo de axuda, que a min o máximo que me ofreceron foi poñerme sillas nunha praza, nin equipo nin nada, e tiña que poñer o logotipo do concello, non é unha axuda.

Eu, e non é ego, é realista, vou ser o primeiro violinista de jazz licenciado en Galicia. O segundo de España. Nunca recibín unha beca, nunca me axudaron a comprar un violín, nunca me recoñeceron por nada destas cousas. Cando morra igual me recoñecen. Creo que non hai plataformas, e non só falo por min. Sei que noutros sitios, como País Vasco ou Catalunya, fan concursos de maquetas no que o grupo máis votado consegue gañar un disco. E iso aquí non o vexo. Pero de entrada é que a xente non escoita música, escoita estética. Eu recordo que aos catorce anos ía cunha camiseta de Metallica, que quen o diría véndonos tocar agora. Xa é algo estético. Pero, agora de que van? De que estética levan?

Jonathan: Levan a camiseta dos Ramones pero non saben nin quen son os Ramones. Porque a venden en Zara.

Ismael:  Claro. A estética de todos os músicos de trap… Eu coñezo música urbana, que gañou moito peso. E vexo moitas entrevistas de artistas do estilo, porque creo que sempre se pode aprender cousas da xente que está vivindo da música, pero creo que a xente non valora xa o que é tocar un instrumento. E, dende logo, en Galicia, penso que quitando certa música folk… Non sei, que a Panorama encha, tío, e logo que nos non poidamos cobrar máis de equis diñeiro é moi triste.

O Luar é o maior exemplo do que pasa en Galicia coa cultura. Non hai axudas. Que un dos únicos programas que hai en Galicia sexa normalmente en playback, e a maioría de artistas de fora, e non se lles dea a oportunidade a músicos que tocan en directo é moi triste. Se queres tocar no Luar o primeiro tes que facer é ter algo gravado en estudo. Teño un amigo que non tocou un instrumento na vida ao que lle pagaron por ir alí a facer que sabía tocar a guitarra.

Jonathan: Iso eu non vexo que sexa falta de axuda, senón falta de cultura. Se á xente que ve iso lle da polo cu que se faga iso, ao programa lle vai dar polo cu porque vai ter audiencia igual. O roio é a educación de base, para que saiba a xente o valor que ten tocar en directo, compoñer, escribir… E iso non se valora.

Ismael: Operación Triunfo cantan cunha base. Na Televisión non hai ese espazo. Na radio penso que tampouco. Acabas no conservatorio, o grado medio, e se queres seguir non tes moitas axudas. E para grupos como o noso non vin ofertas lonxe de “Ven a tocar gratis para dez persoas”. E vexo que hai moita xente que hai pelexándose por catro osos e que… Non, tío, non funciona.

Levádesvos entre vós 17 anos. Coa diferenza de idade, supoño que ambos tiñades influencias moi diferentes á hora de facer música. Como funcionou?

Jonathan: Realmente, nunca falamos en poñernos de acordo en nada, que creo que é o que me gusta de traballar con Ismael. Eu compoño e el fai os arranxos. Se non me gusta digo “Non me gusta, fai outra cousa”. A nivel de influencias musicais creo que coincidimos bastante, e por iso énos tan fácil traballar xuntos. El estuda violín jazz, e eu levo toda a vida facendo jazz. Fágoo con naturalidade. Por exemplo, os acordes de bossa novas, acordes con novenas, con quintas diminuídas… Eu non sabía que os facía, pero fágoos porque me saen de forma natural, e el dáme a base teórica.

Ismael: Eu creo que todo o mundo que se achega a música chega ao momento de ver aos típicos pavos de “Quero formar un grupo con influencias de cinco bandas” que non teñen nada que ver unha ca outra. Non escoitaba música ata a época na que comecei a ir ás jams.  Empecei escoitando metal, e Johnny empezou a dicirme cancións de grupos como Revólver, que sendo violinista é sinxelo achegarse a elas. Seguramente eu profundei máis segundo ás vivencias do conservatorio, mentres el é máis autodidacta. Unha cousa que aprendín con Johnny é verme na situación de nin ter unha folla cos acordes, estar a punto de tocar, e facer con iso algo coherente. Creo que a maior diferencia é esa.

Seguramente eu escoitara máis a Bob Dylan e el a Revolver, pero penso que o importante non é iso. Os dous decidimos facer algo noso e nunca nos cuestionamos nada. Pode que eu nos meus proxectos propios estea facendo cousas moito máis tolas, e folk, pero isto creouse dende a naturalidade.